Πώς μιλάμε για την καινούργια Ελληνική ποίηση (video)

Για τη συλλογή διηγημάτων «Όμορφοι έρωτες» του Ιάκωβου Ανυφαντάκη, (εκδ. Πατάκης), γράφει η Ειρήνη Σταματοπούλου

Φώτης Μανίκας, Ποιήματα (1η εμφάνιση)

«Ποίηση στη σχάρα» του Πέτρου Γκολίτση:«Από τις αφετηρίες στην ολοκλήρωση του μοντερνισμού: ο Νάνος Βαλαωρίτης»

Ζαχαρίας Στουφής

Η βλακεία των αντιθέτων

Υπάρχει ένα πανάρχαιο σύστημα σκέψης που εγκλωβίζει τον εγκέφαλό μας σε δυο και μόνο εκδοχές του κάθε ζητήματος που καλείται να επεξεργαστεί. Η μία κατεύθυνση της σκέψης μας στρέφεται στο ζητούμενο, ενώ η άλλη στο αντίθετό του. Θα έλεγα ότι είναι δικαιολογημένο το ανθρώπινο μυαλό να παρουσιάζει αυτήν την συμπεριφορά, αφού σε μεγάλο βαθμό έχει να κάνει με τον τρόπο που οι αισθήσεις, στέλνουν τα ερεθίσματα στον εγκέφαλο προς επεξεργασία, είναι θέμα κατασκευής δηλαδή. Οι άμυνες του οργανισμού και του μυαλού που ενεργοποιούνται για την αποφυγή μη επιθυμητών καταστάσεων μας βάζουν στην διαδικασία, όταν ονειρευόμαστε κάτι ευχάριστο, αυτόματα να προβάλουμε και την δυσάρεστη εκδοχή του. Αυτά σε πρακτικό, καθημερινό επίπεδο. Το θέμα περιπλέκεται από την στιγμή που ο άνθρωπος δημιούργησε φιλοσοφία και επιστήμες. Μη έχοντας αντικειμενικά εμπόδια να προβλέψει μα μονάχα σε θεωρητικό επίπεδο, κλήθηκε να αντιμετωπίσει τα φαινόμενα και τις αντιλήψεις του πάνω σε αυτά. Ακόμα κι εκεί προβάλλεται το αντίθετο, είτε υποσυνείδητα, είτε συνειδητά.
Ο πιο καλά εγγεγραμμένος τύπος αντιθέτων στο μυαλό μας είναι το «καλό- κακό» που χωρίς να είμαι σίγουρος για το αν αυτό προέρχεται από την αντίθεση «θεός-διάβολος» φαίνεται να εδραιώνεται πάνω εκεί ολόκληρη η κουλτούρα ή η βιομηχανία (αν θέλετε) των αντιθέτων. Μάλλον, ακόμα δεν έχει απαντηθεί αν υπάρχει τελικά «καλό» και «κακό» ωστόσο, κάποιοι φιλόσοφοι το έχουν επιχειρήσει. Το θέμα είναι πως αν εξαφανίσουμε από την λογική σκέψη το «καλό» και το «κακό» αυτομάτως η ηθική κρίση ελευθερώνεται και ο θεός πεθαίνει μαζί με τον διάβολο.
Η φιλοσοφία των αντιθέτων δεν βρίσκεται κρυμμένη στην ίδια ακριβός την λέξη αντίθετο, αλλά στο πρώτο συνθετικό «αντί». Ο όρος «αντί» έχει πάρει διαστάσεις ανεξέλεγκτες σε μια εποχή που για τον δυτικό κόσμο τουλάχιστον η «θεοκρατία» δεν βρίσκεται στην μόδα ούτε στην εξουσία. Το αντί, είναι τόσο δυνατό και τόσο παντού που εκτός του ότι μπαίνει ως πρώτο συνθετικό μπροστά από κάθε τι που θέλουμε να δηλώσουμε την αντίθεσή μας, αυτόματος προσδίδει και αρνητικό πρόσημο «κακό» στην όποια λέξη-όρο ή έννοια έχει προηγηθεί. Το φαινόμενο αυτό ξεκινάει από την καθημερινότητα και επεκτείνεται στην φιλοσοφία και τις επιστήμες. Κάπως έτσι έχουμε πάντα δύο αντίθετα που το ένα είναι καλό και το άλλο κακό ή πιο απλά ιδωμένα, το ένα δεν είναι κακό και το άλλο δεν είναι καλό.
Το περιοδικό «Αντί» σε όλη την περίοδο της μεταπολίτευσης εξέφραζε την αντί-χουντική σκέψη, αντί-καπιταλιστική, εκφράζοντας προοδευτικές αντιλήψεις. Με αφορμή το ιστορικό αυτό περιοδικό που πια δεν κυκλοφορεί, εύλογα θα μπορούσε να αναρωτηθεί κανείς αν οπωσδήποτε πρέπει να προηγηθεί το κακό για να δούμε το καλό και αν οι πολιτικές μας αναζητήσεις προκύπτουν από τα καταστρεπτικά καθεστώτα. Υπάρχουν λοιπόν άνθρωποι που η πολιτική τους δράση, καθορίζεται από το ακριβώς αντίθετο «κακό» σε σχέση με αυτό το «καλό» που πρεσβεύουν. Μα επειδή οι καιροί είναι περίεργοι, πρέπει να εξηγηθώ. Το παροδικό αντί ήταν πολύ αγαπητό μου! Μόνο σαν παράδειγμα το αναφέρω…
Στην πραγματικότητα τίποτα δεν είναι αντίθετο κανενός. Το κάθε πράγμα και η κάθε έννοια υπάρχει αυθύπαρκτη και μπορεί να αναλυθεί ως τέτοια σε τεράστιο εύρος σκέψης και τα αποτελέσματα να είναι πρωτόγνωρα ή ακόμα και να προκαλέσουν χάος. Ουσιαστικά το θέμα εδώ είναι πως τα συστήματα εξουσίας, διαχρονικά, από την θεοκρατία μέχρι την πολιτική διακυβέρνηση δεν επιθυμούν να ξεφύγουν οι μάζες από την βλακεία των αντιθέτων. Ακόμα και σήμερα ο άνθρωπος εφευρίσκει χωρίς λόγο αντίθετα δίνοντας σε αυτά το φορτίο του καλού και του κακού.




Αυτά τα 14 ενδεικτικά παραδείγματα από την καθημερινότητα (θα μπορούσα να παραθέσω δεκάδες ακόμα) δείχνουν καθαρά την ανθρώπινη ανάγκη να εφευρίσκει αντίθετα και να τα διαχωρίζει σε καλό και κακό. Σε μια βαθειά φιλοσοφική πραγματικότητα όμως, τίποτα από αυτά δεν είναι αντίθετο του άλλου και τίποτα από αυτά δεν είναι καλό ή κακό. Ακόμα χειρότερα, αν τα δούμε μόνα τους και αποφορτισμένα από τα «αντίθετά τους» μπορεί και να μην υφίσταται τίποτα από αυτά. Στην φύση σίγουρα δεν υπάρχουν, μα στο ανθρώπινο μυαλό που ακόμα γαλουχείται με την αρχέτυπη και μυθολογική λογική των «αντιθέτων» την οποία στήριξε και στηρίχτηκαν πάνω της οι θρησκείες και οι πολιτικές, σίγουρα υπάρχουν και μάλιστα υπό απειλή.
Όσο ο άνθρωπος θα εφευρίσκει «αντίθετα» που είναι «καλά» και «κακά» θα παραμένει δέσμιος των φόβων του και της ηλιθιότητας του. Θα πιστεύει ότι ένα θερμό χρώμα είναι το αντίθετο ενός ψυχρού χρώματος, διατηρώντας έτσι τον φόβο στην ζωγραφική (δεκάδες είναι τα παραδείγματα και για τις άλλες τέχνες). Μια κατεύθυνση στο χώρο προς τα αριστερά θα πιστεύει ότι είναι αντίθετη της δεξιάς κατεύθυνσης και ως αντίθετο του ταβανιού του σπιτιού του θα θεωρεί το πάτωμα, παρόλο που δεν σχετίζεται η ύπαρξη του ενός από του άλλου. Στην φυσική θα θεωρεί την αντίδραση που προκαλεί η δράση, ενώ είναι μέρος του ίδιου φαινομένου. Το αρσενικό θα είναι αντίθετο του θηλυκού και πάει λέγοντας…
Το μεγάλο πρόβλημα είναι ότι η ζωή του καθενός από εμάς είναι πολύ μικρή για να την εγκλωβίζουμε μέσα σε μία τόσο λανθασμένη οπτική με την οποία ερμηνεύουμε τον εαυτό μας και τα φαινόμενα. Η βλακεία των αντιθέτων είναι ένα σύστημα σκέψης που δεν μας επιτρέπει να κάνουμε ουσιαστικά βήματα ούτε προς τον ίδιο μας τον εαυτό, πολύ ποιο μάλλον προς τους άλλους. Η βλακεία των αντιθέτων απλώς μας κρατάει στα προϊστορικά μας επίπεδα, όπως τότε, που όχι μόνο δεν επέτρεψε στους ανθρώπους να χτίσουν τον πύργο της Βαβέλ, αλλά ούτε τα θεμέλια του δεν άνοιξαν. Όπως τότε που οι επαναστάσεις δεν άλλαξαν τίποτα γιατί ο επαναστάτης έπρεπε να παραμείνει το αντίθετο «καλό» αυτού του «κακού» που ανέτρεψε.
Η βλακεία των αντιθέτων είναι ένας από τους βασικούς υποστηρικτές της κοινωνικότητας του ατόμου και της ένταξης του στην κανονικότητα. Κρατώντας το άτομο δέσμιο στην μετριότητα αυτού που λέμε κοινός νους, καθιστά αδιανόητη την αποκοπή του από το κοπάδι προς οποιαδήποτε κατεύθυνση.








ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ TAYTOTHTA