Πέτρος Μπιρμπίλης, Αδειάζει το σπίτι της μάνας μου

Η Διώνη Δημητριάδου γράφει στο περιοδικό Fractal για το "Ο φόνος του λευκού" (Θράκα, 2017) του Παναγιώτη Δημητριάδη.

«Ποίηση στη σχάρα» του Πέτρου Γκολίτση: η ποιήτρια Έλσα Κορνέτη

Μια κριτική προσέγγιση στο «Πέρασμα» του Κωνσταντίνου Τζαμιώτη, της Εύης Κουτρουμπάκη

«Sturm und Drang» του Γιώργου Λίλλη: Gottfried Benn, Ποιήματα

«7» του Ζαχαρία Στουφή: Καλοκαιρινός ποιητής

ΨΥΧΗ ΤΣΗ ΨΥΧΗΣ ΜΟΥ

Στη Ραλλία

Ψυχή θα πει ζωή, αυτός που «δεν έχει μέσα του ψυχή» σημαίνει ότι φέρεται σαν πεθαμένος. Στην πατρίδα μου, τη Ζάκυνθο, σαν υπέρτατη ένδειξη αγάπης και εκτίμησης, λέγεται η φράση «ψυχή τση ψυχής μου». Από την αρχαιότητα η ψυχή είναι αυτό που κάποτε θα βγει από το σώμα σταματώντας τη λειτουργία της ζωής. Τότε αρχίζει η αιώνια και αόρατη ζωή της ψυχής. Δεν νομίζω να υπάρχει ανθρώπινος πολιτισμός όπου οι άνθρωποι να μην ξεψυχούν πεθαίνοντας. Σε όλους τους πολιτισμούς οι ψυχές έχουν τη δική τους αόρατη χώρα που κατοικούν. Οι έλληνες είχαν τον Άδη, μέχρι που ο χριστιανισμός έφερε νέο ουτόπο για τις ψυχές, τον παράδεισο και την κόλαση. Στους καθολικούς υπάρχει και η Τρίτη εκδοχή, το καθαρτήριο. Ο χριστιανισμός άρχισε να προετοιμάζει την ψυχή για μια όσο το δυνατόν καλύτερη θέση μετά την αποχώρηση της από το σώμα. Προσευχή, μετάνοια και εξομολόγηση εξασφαλίζουν τη σωτηρία της ψυχής έτσι ώστε την ημέρα της κρίσης… (νομίζω σας είναι γνωστά τα περαιτέρω).
    Τα μεγάλα προβλήματα περί ψυχής, ξεκινούν με τον διαφωτισμό και την πολιτική διακυβέρνηση των μέχρι τότε θεοκρατικών χωρών της Ευρώπης. Τότε ο χριστιανισμός και οι αντιλήψεις του περί ψυχής, αρχίζουν να χάνουν έδαφος από το μυαλό όλο και περισσότερων ανθρώπων. Οι φιλόσοφοι μιλάνε για αθεϊσμό και για την προαγωγή των επιστημών ιδρύονται πανεπιστήμια. Ωστόσο, όπως συνέβη και με την έννοια του κόσμου, όπου οι πολιτικές εξουσίες δεν υπόσχονται τον καλύτερο κόσμο στον «άλλο κόσμο», αλλά τον καλύτερο κόσμο επί Γης (εν ζωή) έτσι και οι επιστήμες με τη σειρά τους, αναλαμβάνουν την ανθρώπινη ψυχή σε ευθυγράμμιση με την πολιτική εξουσία. Δεν προετοιμάζουν πλέον τις ψυχές των ανθρώπων για τον άλλο κόσμο, αλλά τις περιποιούνται και τις φροντίζουν για να είναι καλά όσο θα βρίσκονται μέσα στο ζωντανό σώμα.
    Στην ιατρική θα βρούμε λίστα με ψυχικές νόσους ή διαταραχές που «θεραπεύουν» ψυχίατροι και ψυχαναλυτές (αν και οι ψυχαναλυτές δεν είναι πάντα γιατροί). Βέβαια, επειδή σήμερα το θέμα έχει φύγει εκτός ελέγχου, ο ψυχαναλυτής ή πιο απενεχοποιημένα ο σύμβουλος ψυχικής υγείας, μπορεί να είναι η κάθε κακομοίρα της γειτονιάς. Η μεγάλη απάτη ή ο εκτροχιασμός του φαινομένου, αν θέλετε, ξεκινάει από τον ιδρυτή της ψυχανάλυσης τον γερμανό καθηγητή Φρόιντ. Χάρι στον Φρόιντ (του οποίου αγαπημένο χόμπι ήταν να λέει τα όνειρα με εντελώς δικό του τρόπο, μη λαμβάνοντας καν υπόψη του τα αρχέγονα σύμβολα του ανθρώπου και τους λαϊκούς ονειροκρίτες) στήθηκε μια μεγάλη βιομηχανία ενοχοποίησης του ατόμου που εξαπλώθηκε ραγδαία. Εντάξει όμως, ο Φρόιντ είπε και έκανε τα δικά του και μετά από έναν αιώνα μπορούμε να καταλάβουμε ότι αυτός ο άνθρωπος με το πούρο που τόσο επιδεκτικά κρατούσε, (όπως λέει και η φίλη Ραλλία της οποίας αφιερώνω αυτό το κείμενο) αν το έβαζε στον κώλο του σίγουρα θα έβρισκε τον εαυτό του και θα έλυνε πολλά από τα προβλήματά του.

Δεν θα πρέπει να παραλείψω ότι ο Φρόιντ είναι ο κατασκευαστής του οιδιπόδειου συμπλέγματος που στάθηκε αιτία, ακόμα και σήμερα οι περισσότεροι άντρες να πιστεύουν ότι, υποσυνείδητα επιθυμούν να γαμήσουν την μάνα τους, οπότε, και να σκοτώσουν τον πατέρα τους. Μόνο που ο Οιδίποδας αυτό δεν το έκανε, το έπαθε. Είμαι σίγουρος ότι ο τραγικός ποιητής Σοφοκλής αν ήθελε να συμβεί κάτι τέτοιο στην τραγωδία του, είχε όλο το ηθικό περιθώριο να το κάνει. Θέλω να πω ότι η ποίηση δεν επιδέχεται ψυχαναλυτικών ερμηνειών. Η ποίηση, αιώνες πριν έχει ερευνήσει τα πιο σκοτεινά σημεία του μυαλού όχι όμως για να τα ερμηνεύσει, μα για να τα αναγνωρίσει προκειμένου το άτομο να ζήσει λυτρωμένο και σε ειρήνη με τον εαυτό του. Η ψυχανάλυση χρησιμοποιεί τη λογοτεχνία και τη φιλοσοφία γιατί δεν έχει κάπου αλλού να πατήσει. Όταν ερευνούμε το μυαλό για να το ερμηνεύσουμε, εκτός του ότι κάθε ερμηνεία είναι περιττή και γελοία, δημιουργούμε στεγανά κουτάκια στη λογική σκέψη που παγώνουν την εξέλιξη του ατόμου. Αυτό που τα τελευταία χρόνια μου έχει κάνει απίστευτη εντύπωση, είναι όταν σε παρουσιάσεις ποιητικών συλλογών οι ομιλητές πέφτουν στην παγίδα να ερμηνεύσουν μέσω της ψυχανάλυσης την ποίηση, κάνοντας αναφορές στο έργο του Λακάν και άλλων ψυχαναλυτών. Όχι λοιπόν, η ποίηση δεν είναι ψυχανάλυση. Η ποίηση κάνει εντελώς άλλη δουλειά και η επιστήμη της φιλολογίας μπορεί αν θέλει να την προσεγγίσει άψογα.
    Το μεγάλο πρόβλημα λοιπόν δεν είναι ο Φρόιντ  αλλά οι ιατρικές επιστήμες που μέχρι σήμερα συνεχίζουν το μεσαιωνικό και πανάρχαιο παραμύθι περί ύπαρξης της ψυχής. Η ιατρική χωρίζεται σε ιδιόκτητες που προκύπτουν από την φύση του ανθρώπινου σώματος. Καρδιολόγος, πνευμονολόγος, ορθοπεδικός κ.τ.λ. Αλήθεια σε ποιο μέρος του ανθρώπινου σώματος είναι η ψυχή; Την έχουμε δει ποτέ σε υπερηχογράφημα; Πώς η επιστήμη αναλαμβάνει να θεραπεύσει κάτι που δεν υπάρχει; Κάτι που έχει ένα τόσο ύποπτο παρελθόν όταν στην πεποίθηση περί ύπαρξη της ψυχής ο ευρωπαϊκός μεσαίωνας έκανε αισχρότητες σε ανθρώπους με την όποια διαφορετικότητα; Μα όλα αυτά τα ερωτήματα είναι ρητορικά γιατί οι απαντήσεις είναι αυτονόητες. Η χειραγώγηση των μαζών είναι το θέμα και η διατήρηση των φόβων για την συντήρηση μιας κανονικότητας που δε θα προκαλέσει προβλήματα στο σύστημα.
    Ένα είναι το σοβαρό ερώτημα. Τι είναι ψυχή; Αν ψυχή δεν είναι η αδυναμία ή η δυσκολία του μυαλού να επεξεργαστεί και να διαχειριστεί τα συναισθήματά του, τότε ψυχή είναι η κοινωνική επιταγή που λέει ότι όλα που συμβαίνουν μέσα σου πρέπει να τα ερμηνεύσεις γιατί αλλιώς είσαι προβληματικός. Καταρχήν κανένας δεν είναι υποχρεωμένος να απολογηθεί στον εαυτό του  γι’ αυτά  που νιώθει και αν ποτέ αισθανθεί αυτήν την ανάγκη, είναι γιατί έχει πέσει θύμα της ενοχικότητας που του έχει επιβληθεί. Μία διαχρονική πηγή της ενοχικότητας του ανθρώπου είναι ο φόβος με μεγαλύτερο τον φόβο του θανάτου που ενεργοποιείται από το πένθος που προκαλεί η απώλεια του έρωτα (χωρισμός) ή από το πένθος που προκαλεί η απώλεια της ζωής (θάνατος). Πρόκειται για ένα φιλοσοφικό ζήτημα, δηλαδή που καλείται ο κάθε άνθρωπος να προσεγγίσει σύμφωνα με την ηθική κρίση του, αν έχει από αυτήν.
    Εδώ είναι όμως η μεγάλη κομπίνα, η ψυχανάλυση, χρησιμοποιώντας τη λογοτεχνία και τη φιλοσοφία, λειτουργεί ρυθμιστικά στη σκέψη και την έκφραση. Είναι γνωστό ότι ο άνθρωπος που φιλοσοφεί και εκφράζεται καλλιτεχνικά  δεν είναι ούτε χαρούμενος ούτε ευτυχισμένος, τουλάχιστον όμως, ξέρει τι του γίνεται. Οι ψυχαναλυτές κάνουν ό,τι έκαναν και οι εξομολόγοι στον μεσαίωνα πάνω στην ηθική και στους ανθρώπινους φόβους. Κανένα καθεστώς δε βολεύει να μην ελέγχει τους φόβους των μαζών. Έτσι, αν φόβους όπως αυτόν του πένθους μπορείς να τον διαχειριστείς μόνος σου μέσω της προσωπικής σου σκέψης και έκφρασης, τότε αχρηστεύεις τους μηχανισμούς επιβολής φόβου του συστήματος. Με αυτό το σκεπτικό η ψυχανάλυση είναι ένα βαθιά πολιτικό ζήτημα.
     Τώρα βέβαια, προσπαθώ να σε φανταστώ αγαπητέ αναγνώστη και υποθέτω πως αν κι εσύ σκας το πενηντάευρο σε κάθε συνεδρία θα σκέπτεσαι ότι ο δικός σου ψυχαναλυτής είναι πολύ καλός και ότι είναι σοβαρός άνθρωπος που κάνει ουσιαστική δουλειά μαζί σου… ότι είσαι τυχερός που δεν έμπλεξες με κομπογιαννίτη… και ότι σου παίρνει μόνο 25 ευρό επειδή σέβεται τις οικονομικές σου δυσκολίες… Θα σου απαντήσω ειλικρινά! Όλοι το ίδιο μου λένε! Μα δε θέλω να έρθω σε καμία αντιπαράθεση μαζί σου αγαπητέ μου αναγνώστη. Θέλω μόνο να αρχίσεις να σκέπτεσαι, να διαβάζεις φιλοσοφία και ποίηση, να μη φοβάσαι το πένθος που μας κάνει όμορφους ανθρώπους και να μην προσπαθείς μάταια να ερμηνεύσεις ανερμήνευτα  φαινόμενα όπως τον έρωτα και τον θάνατο. Ακόμα θέλω να σου θυμίσω ότι στη φύση υπάρχει η βία, ενώ οι ψυχαναλυτές αμφιβάλω αν υπάρχουν στη φύση. Επειδή μπορεί κι εσύ να δέχεσαι απίστευτη πίεση από την οικογένεια ή το εργασιακό περιβάλλον, χωρίς να μπορείς να λύσεις το πρόβλημα αυτό ειρηνικά, μη διστάσεις να χρησιμοποιήσεις βία. Ότι δε λύνεται κόβεται.
      Κλείνω με ένα ερώτημα. Υπάρχει ψυχή; Αν υπάρχει τότε όλα αυτά που γράφω είναι άχρηστα. Αν δεν υπάρχει, τότε δεν μπορεί να υπάρχει θεός και εκτός αυτού θα πρέπει να παραδεχτεί ο άνθρωπος της ψηφιακής επανάστασης και των επιστημονικών ανακαλύψεων ότι δε θα καταφέρει ποτέ να γνωρίσει τον ίδιο του τον εαυτό, ψυχή τση ψυχής μου.
ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ TAYTOTHTA